مجلس و انتخاب نماینده (۱): تاریخچه مجلس یا پارلمان در جهان

1386/12/14 - 10:41

حسین رمضانی خردمردی*

مجلس یا پارلمان پدیده‌ای است که از دولت‌های غربی به کشورهای دیگر گسترش یافت و از آنجا که جوامع غربی ریشه بسیاری از پدیده‌های اجتماعی و رشته‌های علمی خود را در یونان باستان، بویژه آتن جستجو می‌کنند، برای ریشه‌یابی پارلمان در کشورهای غربی باید تاریخچه آتن را بررسی کرد.

آتن ثروتمندترین و بزرگترین ناحیه شهری یونان باستان بود که به صورت یک شهر با دولت مستقل (دولت ـ شهر) اداره می‌شد. شهروندان آتن ـ که فقط شامل بزرگان و اصیل‌زادگان آن شهر بود، نه مردم عادی و بردگان ـ از یک دمکراسی ابتدایی (دولت مردمی) برخوردار بودند که از آن با نام «دموکراسی مستقیم» نام برده می‌شود. در این دموکراسی آتن، همه اصیل‌زادگان «مرد» آتنی که بالاتر از ۲۰ سال سن داشتند، در مجلسی به نام اکلزیا که هر سال ۱۰ جلسه عادی و چندین جلسه ویژه برگزار می‌کرد، حق شرکت، رأی و صحبت داشتند. در این مجلس، همه تصمیمات مهم درباره چگونگی اداره آتن، بویژه قانونگذاری، نظارت بر سیاست خارجی و نظارت بر فرمانروایان و امرای لشکر اتخاذ می‌شد.(۱)

در امپراتوری روم ـ که پس از سقوط آتن به دست اسکندر مقدونی و بعد از مرگ او ظهور کرد ـ نیز  مجلسی به نام «سنا» وجود داشت که اعضای آن همانند مجلس اکلزیای آتن، از میان شهروندان صاحب زمین انتخاب می‌شدند.

پس از یونان و روم، انگلیس قدیمی‌ترین کشوری است که با دموکراسی و نهادهای آن آشنا شد. (۲) مجلس در عصر جدید (به شکل پارلمان) برای اولین بار در سال ۱۲۱۵ میلادی و در قالب «منشور کبیر» در کشور انگلیس زمینه ظهور یافت. در این سال‌ها مردم و اشراف (فئودال‌ها و اسقف‌ها) علیه دیکتاتوری شاه وقت انگلیس، به نام ژان سان‌تر (ژان بی سرزمین) قیام کردند و شاه با صدور این منشور ۶۳ ماده‌ای، مجبور به تقسیم قدرت خود با اَشراف شد. در ماده ۳۹ منشور، از آزادی مردم و ناممکن بودن سلب این آزادی‌ها سخن به میان آمد (۳) و برای تضمین این آزادی، شورایی به نام پارلمان، مرکب از ۲۵ تن از اشراف (بارون) در سال ۱۲۵۸ م تشکیل شد و شاه را زیر نظارت خود گرفت. در سال ۱۶۸۸، طی انقلابی که به نام «انقلاب شکوهمند» نامیده شد، با تصویب «لایحه حقوق» اختیارات شاه و پارلمان به صورت دقیق مشخص شد و انگلستان به صورت کشوری پارلمانی درآمد.

اعضای پارلمان تا سال ۱۶۸۸ توسط اشرافی که مالیات می‌دادند (حدود ۲۰۰ هزار نفر) و به شیوه «رأی‌گیری آشکار» انتخاب می‌شدند و مردم عادی حق رأی نداشتند؛ اما در سال ۱۸۳۲ با اصلاح قانون انتخابات و کاهش میزان مالیات، حق رأی به ۷ درصد مردم انگلیس گسترش یافت. در سال ۱۸۷۲ شیوه «رأی مخفی» معمول گردید. در سال ۱۹۱۸ (یعنی ۹۰ سال پیش) تمامی مردان بالای ۲۱ سال و زنان بالای ۳۰ سال از حق رأی برخوردار شدند و در نهایت در سال ۱۹۲۸ (۸۰ سال پیش) سن زنان هم با مردان مساوی شد و به ۲۱ سال کاهش یافت. (۴)

با این که بسیاری از کشورها؛ بویژه کشورهای اسلامی و همچنین ایران، در تاریخ خود سابقه تشکیل مجلس و شورا داشتند؛ «پارلمان» و «انتخابات با رأی مخفی» که در انگلیس شکل گرفت، به دلیل ابرقدرتی و استعمار‌گری انگلیس، تا اواسط قرن بیستم، به مثابه «شاخص دموکراسی و حق حاکمیت مردم» در کشورهای دیگر نیز رسوخ و گسترش یافت که ایران نیز یکی از این کشورهاست. مجلس به شکل پارلمان کشورهای غربی، ۱۰۰ سال پیش، در زمان سلطنت مظفرالدین شاه قاجار با نهضت مشروطه در ایران دایر گردید که در بخش بعدی به خلاصه‌ای از آن اشاره خواهیم کرد.

* دبیرکل ائتلاف کاندیداهای مستقل


مربوط به:،،
فرستاده شده در انتخابات مجلس شورای اسلامی،مقاله | بدون نظر

ارسال نظر


Check Google Page Rank